Het oudste boek in onze boekencollectie!

De eerste gedrukte boeken, tot 1500, worden wel wiegedrukken (Incunabula) genoemd (het boek lag als het ware nog in de wieg). Het leek, hoewel gedrukt, nog erg veel op een ouderwets handschrift, met bijvoorbeeld aan het eind afsluiting met plaats en jaar van uitgave. Wij hebben een paar van die boekbaby’s!

Het oudste boek in onze collectie is gedrukt in 1484. Het is een herbarium, een kruidboek. Bedenk dat in 1450 pas de boekdrukkunst was uitgevonden!

De titel is: ‘Herbarius Maguntie Impressus Anno C. lxxxiiij’, ofwel: Herbarius gedrukt in Mainz in het jaar 1484, en wel door Peter Schöffer.

Het boek bevat 150 houtsneden van kruiden en de  kapitalen en afbeeldingen zijn met de hand ingekleurd.

Aluin

Opvallend is dat de prenten nog geen nauwkeurige plantafbeeldingen, maar kopieën naar kopieën zijn. De titelpagina en eerste en laatste  pagina’s ontbreken en zijn later in kopie toegevoegd. Het boek werd namelijk gedrukt zonder omslag, de eigenaar bracht er zelf een aan. Maar omdat dit boek  ook bedoeld was voor een algemeen publiek, werd het intensief gebruikt. Er is later een modern omslag met blindstempels aangebracht, een imitatie van een 15e eeuws boekomslag.

Titelpagina

Het boek is ontzettend zeldzaam, want de meeste exemplaren zijn  “opgebruikt”.

Het exemplaar in Museum Boerhaave is in 1951 aangekocht uit de collectie Hunger, verzamelaar van (botanische) incunabula en oude drukken. Het is het eerste in Duitsland gedrukte herbarium en een  prototype voor alle volgende herbaria tot aan het begin van de 16e eeuw. In de zestiende eeuw vindt er een verandering plaats: plantbeschrijvingen worden voorzien van natuurgetrouwe afbeeldingen, de planten worden  herkenbaar afgebeeld. De tekst is in het Latijn maar de namen van de planten worden in  het Latijn en Duits gegeven.

pagina met geschreven aantekeningen

Het is een anoniem werk, zoals meestal bij vroege herbaria. Het vormt een compilatie van teksten van  middeleeuwse schrijvers, en van sommige klassieke en Arabische schrijvers, de laatste ongetwijfeld geciteerd uit vertalingen. De meerderheid van de aangehaalde schrijvers schreef vòòr 1300, vandaar de mogelijkheid dat het niet geschreven is ten tijde van het drukken, maar eerder al circuleerde als manuscript. Het boek behandelt hoofdzakelijk goedkope en huis-geneesmideltjes bedoeld voor gebruik door de armen, kruiden zoals je die kon vinden in bos en veld. Allemaal oorspronkelijk Duitse planten vandaar zowel Duitse als Latijnse namen.

Het boek is volgens de landelijke catalogus alléén in Museum Boerhaave aanwezig!

Harry

Advertisements
1 comment
  1. goedenmiddag in het museum,

    een leuk artikel over dit oude boek. Ik wist niet dat jullie zulke oude boeken in de collectie hebben maar het ziet er heel leuk uit.

    tot een volgende keer,

    Jacco Klene

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: