Wat moeten Hollandse koeien in Batavia?

Soms vind je als registator in de collectie mooie juweeltjes. In dit geval een stukje medische geschiedenis uit ons koloniale verleden: 14 naar mijn idee prachtige foto’s gemaakt door Charls & van Es & Co. van de Landskoepokinrichting te Batavia.

Het wassen van een kalf

De foto’s laten allerlei zaken zien rond het maken van koepokvaccins; noodzakelijk in de wereldwijde strijd tegen het uitroeien van het pokkenvirus. Ik vind het indrukwekkende beelden. Van ondermeer kalveren vastgebonden op verrijdbare tafels voor ‘Het afwasschen van de geschoren buik van een kalf voor het dier geënt wordt’ zoals de tekst achterop één van de foto’s leert, of ‘het inenten van een kalf door dr. Nijland’. Of ‘Das sammeln des Impfstoffes von den reifen Skarifikationen am Bauch eines Kalbes’. Foto’s van de ‘Stal met ingeente kalven. De beesten hebben een buikverband om en staan zoo opgebonden, dat zij niet kunnen gaan liggen, daar zij dan in de beugels komen te hangen. Op deze wijze wordt het bevuilen der geënte buikvlakte voorkomen’. Foto’s die vertellen over het prepareren van de koepokvaccins in het laboratorium. Of de intentingscursus voor aanstaande vaccinateurs met Dr. Borger als onderwijzer. Foto’s die informatie geven over ’Een sterilisatietoestel, zooals dat hier voor de vaccinedienst wordt gebruikt’. Of over het verpakken van de vaccins in de stam van een bananenboom, om het geheel koel genoeg te houden, voor verzending door de Maleise archipel. Tenslotte een foto van op inenting wachtende Javanen. Beelden van slechts een heel klein, maar o zo belangrijk, stukje vaderlandse geschiedenis.

Een korte zoektocht op Internet leert me het volgende: Reeds in 1850 was op Java door de toenmalige inspecteur der vaccinatie, de militaire arts E.A.Wasklewicz, een doeltreffend stelsel ingevoerd waarbij het eiland werd verdeeld in enige honderden vaccinatiedistricten. Op bepaalde tijdstippen moesten moeders van zuigelingen van ongeveer drie maanden zich met hun kinderen op bepaalde plaatsen verzamelen, waar de kinderen werden gevaccineerd.

Dr Borger geeft les

Een week later werden dezelfde kinderen opnieuw bijeengebracht, maar nu op een andere plaats in het district, om de vaccinateurs in de gelegenheid te stellen aan de inmiddels opgekomen pokpuisten lymfe te ontnemen om daarmee kinderen in de nieuwe streek te vaccineren. Die dienden op hun beurt een week later op een verderop gelegen plaats als leverancier van humane lymfe voor andere kinderen, enz. Het vaccineren werd heel wat eenvoudiger toen de koepokinrichting er geleidelijk aan in slaagde om voldoende animale lymfe te bereiden voor het vaccineren en revaccineren van de gehele bevolking in Indië. Pokken is hierdoor in de jaren dertig een zeer zeldzame ziekte geworden.

Twee laboratoria die voor de volksgezondheid in Indonesië van grote betekenis zijn geweest, zijn de Landskoepokinrichting, in 1891 opgericht, en het Instituut Pasteur dat daaraan in 1895 is toegevoegd.  Het Koninklijk Instituut voor taal- land- en Volkenkunde (KITLV) heeft een foto uit dezelfde serie. Gedateerd ca. 1910. Inenting van een Javaans kind door hoofdmandoer Talib. Ned.-Indie in foto’s 1860-1940. De foto is onmiskenbaar gemaakt in hetzelfde instituut.

De inrichting, de gebouwen, de stallen, alles ziet er zo brandschoon en nieuw uit. En ook de foto’s zelf (bijzondere daglichtdrukken, groot formaat, mooi opgezet op karton) wijzen erop dat ze in opdracht gemaakt zijn om de opening van de Landskoepokinrichting vast te leggen. Een markant moment in onze medische en koloniale geschiedenis.

Dr. Nijland aan het werk

De foto’s komen waarschijnlijk uit een grotere serie. Sommige foto’s zijn achterop met potlood genummerd, anderen niet, het hoogste nummer is 16, en vele nummers ontbreken. Een paar hebben Duitse onderschriften. Sommige hebben uitgebreide verhalen handgeschreven op de achterkant. Een aantal foto’s zelf zijn in slechte conditie. Het draagkarton waarop de daglichtdrukken geplakt zijn verbrokkelt onder je handen. De emulsielaag is verschrikkelijk vuil en soms ernstig aangetast. Deskundige handen zouden hier wonderen kunnen verrichten.

Mara

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: